Kompost Yapma Rehberi Başlayanlar İçin
Mutfakta her gün atık birikir. Çay posası, sebze kabukları, kahve telvesi. Çoğu çöpe gider. Oysa bunlar bahçeniz için ücretsiz gübre hammaddesi.
Ev bahçesi kompost yapımı, bu atıkları toprağa dönüştürme işidir. Karmaşık değil. Bir kutu, biraz malzeme dengesi ve sabır yeterli.
Sorun ne?
Yeni başlayanların iki tipik şikâyeti var:
- Toprak yorgun. Saksıdaki toprak birkaç ay sonra sıkışır, su tutmaz. Sulasanız da bitki cılız kalır.
- Gübre pahalı ve belirsiz. Torba gübrenin içinde ne olduğunu bilmiyorsunuz. Dozu kaçırınca kök yanıyor.
Kompost her ikisini de çözer. Toprağa organik madde katar. Organik madde su tutar. Su tutan toprak daha az sulama ister. Yani kompost aslında bir su tasarrufu aracı. Sitedeki su tasarrufu ve toprak hazırlama konularıyla doğrudan bağlantılı.
Temel kural: yeşil ve kahverengi
Komposta girecek her şey iki gruba ayrılır.
- Yeşil (nemli, azotlu): Sebze-meyve kabukları, çay poşeti içi, kahve telvesi, çiçek başları, taze yeşil budama artıkları.
- Kahverengi (kuru, karbonlu): Kuru yaprak, karton, gazete, talaş, yumurta kabuğu, kuru dal parçaları, kuru saman.
Hedef oran: hacim olarak 1 ölçek yeşile 2-3 ölçek kahverengi. Yeşil fazla olursa kokar. Kahverengi fazla olursa çürüme durur.
Asla koymayın
- Et, kemik, balık artığı
- Süt, yoğurt, peynir
- Yağlı yemek artıkları, kızartma yağı
- Kedi-köpek dışkısı
- Hastalıklı bitki yaprakları
- Tohuma kaçmış yabani otlar
Bunlar koku, sinek ve hastalık taşır. Listeye uyarsanız kompostunuz kokmaz.
Seçenekleri karşılaştırın
Dört yaygın yöntem var. Alanınıza ve sabrınıza göre seçin.
| Yöntem | Gereken yer | Süre | Zorluk | Kime uygun |
|---|---|---|---|---|
| Yığın kompost (açık öbek) | 1 m² toprak | 6-12 ay | Kolay | Bahçesi olan, acelesi olmayan |
| Kompost kutusu (tahta/plastik) | 60x60 cm | 3-6 ay | Kolay | Küçük bahçe, düzenli görünüm isteyen |
| Döner tambur | Balkon köşesi | 2-3 ay | Orta | Hızlı sonuç isteyen, hazır ürün alan |
| Solucan kompostu (vermikompost) | Bir kasa, iç mekân | 2-4 ay | Orta | Balkon/daire, sadece mutfak atığı olan |
Kısa yorum:
- Yığın en ucuz ama en yavaş. Kuru yaprağınız bolsa mükemmel.
- Kutu dengeli seçim. Kokuyu ve görüntüyü kontrol eder.
- Tambur karıştırmayı kolaylaştırır. Kapasitesi sınırlı.
- Solucan kompostu daire için en gerçekçi yol. Çıkan solucan gübresi çok güçlüdür; saksı ve konteyner bahçeciliğinde az miktarla iş görür.
Adım adım başlama
- Yer seçin. Yarı gölge iyidir. Tam güneş fazla kurutur. Yakında su erişimi olsun.
- Tabana kaba katman koyun. İnce dallar, kalın karton. Hava akışı için 10 cm kadar.
- Katmanlayın. Bir el mutfak atığı, üzerine iki kat kuru yaprak veya doğranmış karton.
- Parçaları küçültün. Ne kadar küçük, o kadar hızlı. Kabukları 2-3 cm'e bölün.
- Nemi ayarlayın. Sıkılmış sünger kıvamı. Damlamayacak ama nemli olacak.
- Havalandırın. Haftada bir bel veya çubukla karıştırın. Tamburda 2-3 tur çevirmek yeter.
- Üstünü örtün. Karton veya çuval. Yağmurda boğulmasın, sıcakta kurumasın.
Nem, en çok hata yapılan nokta
Kompost aslında bir sulama işidir. Sulama mantığını buraya da taşıyın.
- Çok kuru: Yığın soğuk, atıklar olduğu gibi duruyor. Karıştırırken azar azar su ekleyin.
- Çok ıslak: Ekşi koku, sinek, çamurlaşma. Bol kuru karton ve yaprak ekleyin, karıştırın, üstünü açın.
- Tam kıvam: Ilık, toprak kokusu var, hacim yavaş yavaş düşüyor.
Aşırı sulamanın toprakta yaptığı hasarı kompostta da yapar: oksijen biter, faydalı canlılar ölür, kötü koku başlar. Sulama hataları ve bitki hastalıkları konusundaki mantık aynıdır.
Ne zaman hazır?
Üç işarete bakın:
- Koyu kahverengi, ufalanan yapı
- Orman toprağı kokusu
- Girdilerin tanınmaz hâle gelmesi (yumurta kabuğu ve dal parçaları geç bozunur, sorun değil)
Elekten geçirin. İri parçaları yeni yığına geri koyun.
Nasıl kullanılır?
- Sebze yatağı: Mevsim başında 2-3 cm serip tırmıkla karıştırın.